วิญญาณคุณหลวง

                        ณ  แดนอัศจรรย์  ดวงจิตวิญญาณต่าง ๆ ที่กำลังรอไปเกิด  ไปจุติตามวิบากแห่งตน  กำลังรอผลแห่งกรรมของตนที่ประกอบไว้ในโลกมนุษย์ได้มาชุมนุมกันอยู่ต่างก็มองดูวิญญาณทีมาใหม่  และมองดูวิญญาณที่กรรมของตนกำลังพาตัวไปรับวิบาก  ซึ่งมีการจากและการมาใหม่ทุกนาที

            ดวงวิญญาณดวงหนึ่งได้เอ่ยขึ้นว่า  “มาอีกดวงหนึ่งแล้ว  มาในร่างเปรตที่มีแต่ซี่โครง  ผอมซีดโซ”

            ดวงวิญญาณดวงหนึ่ง  ดูเหมือนจะเคยรู้จักในมนุษยโลก  ก็เอ่ยขึ้นว่า  “ดูเหมือนจะเป็นคุณหลวง”

            ทันใดนั้น  ดวงวิญญาณของคุณหลวงก็หันมาพบกับดวงวิญญาณทั้งหลายที่ชุมนุมกันอยู่  พลางกล่าวทักกับดวงวิญญาณที่เอ่ยว่าดูเหมือนจะเป็นคุณหลวงว่า

            “ใช่แล้ว  เมื่อก่อนมานี้ผมเป็นข้าราชการ  มีบรรดาศักดิ์เป็นคุณหลวง”

            อีกดวงหนึ่งก็ถามว่า  “ทำไมคุณหลวงจึงลงมาในที่นี้  และมีลักษณะอย่างนี้  มีกรรมอะไรในชาติก่อนหรือ ?”

            คุณหลวงก็ตอบว่า  “ก็เห็นจะต้องมี  ถึงได้มาในลักษณะนี้  ในเพศอย่างนี้……เรื่องเป็นมาอย่างไรนั้น  ก็จะเล่าให้ฟัง”

            คุณหลวงในเรื่องนี้นั้น  เป็นข้าราชการมีบรรดาศักดิ์จริง ๆ และเป็นเรื่องจริง ๆ ด้วย  แต่ผมขอสมมุติชื่อผู้นี้ว่า  วรณ์  ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของราชทินนามของท่าน

            เด็กชายวรณ์  เกิดในตระกูลผู้ดี  ตระกูลข้าราชการชั้นสูง  เรียนหนังสือในโรงเรียนที่ดีมีชื่อ เก่งและฉลาด  เรียนจบชั้นมัธยมบริบูรณ์อย่างรวดเร็ว  แต่ท่านบิดาบุญน้อย  ไม่ทันเห็นความเจริญรุ่งเรืองของบุตร  ก็หมดอายุไปเสียก่อน  ทีนี้ก็เหลือแต่มารดาผู้เดียวที่ต้องทนกระเหม็ดกระแหม่ส่งเสียให้เล่าเรียนจนจบ

            ต่อมา  นายวรณ์  ได้เข้ารับราชการในกรม  กรมหนึ่ง  ด้วยความเฉลียวฉลาด  รับราชการเพียง 2 ปี  ก็สอบชิงทุนเล่าเรียนหลวง  ไปเรียนต่อยังประเทศอังกฤษได้

            ก็ในสมัยรัชกาลที่ 5 ปลาย ๆ ถึงสมัยรัชกาลที่ 7 ถ้าผู้ใดได้ไปเรียนจบมาจากต่างประเทศ  ซึ่งตอนนั้นได้แก่  อังกฤษ  ฝรั่งเศส  เยอรมัน  รัสเซีย  อิตาลี่  หรือสหรัฐอเมริกา  นับว่าโก้เก๋ที่สุดเรียกว่า  “นักเรียนนอก”  พอเสร็จการศึกษาได้รับปริญญา  ไม่ว่าปริญญาใด ๆ กลับมารับราชการ  ก็มักจะได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวงทันที  ไม่ต้องเป็นขุนก่อน

            ท่านเหล่านี้ได้แก่ข้าราชการ  ในกรมรถไฟหลวงกรมไปรษณีย์โทรเลขและโทรศัพท์ซึ่งเป็นของใหม่ ๆ ของชาติไทยทั้งนั้นส่วนมากก็เป็นข้าราชการในกรมต่าง ๆ ของพระเจ้าลูกยาเธอกรมพระกำแพงเพ็ชรอัครโยธิน (ในรัชกาลที่ 5)  นอกนั้นก็เป็นผู้จบวิชากฎหมายจากอังกฤษและฝรั่งเศส

            นายวรณ์  ตอนนั้นได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวงแล้ว  ได้ขยับฐานะบ้านช่องให้สุขสบายกว่าเดิม  สมฐานะนักเรียนนอก  ที่บ้านไม่มีใคร  มีแต่มารดาซึ่งก็ชราภาพแล้ว  อาศัยอยู่ด้วยโดยอาศัยในเรือนพักคนใช้ (คุณหลวงให้อยู่บนเรือนใหญ่แต่มารดาท่านอ้างว่าไม่อยากอยู่ผู้คนพลุกพล่าน  เพื่อนฝูงของลูกมาหาทำให้ไม่สงบ  ท่านว่าอย่างนั้น)  นอกนั้นก็มีคนขับรถยนต์ 1 คน เด็กรับใช้ 1 คน  และต่อมาก็มีแม่ครัว 1 คน

            คุณหลวงยังหนุ่มมาก  อายุยังไม่ถึง 30 ปีดี  เสร็จงานก็เที่ยวเตร่สังสรรค์  ในระหว่างเพื่อนข้าราชการ  และเพื่อนนักเรียนนอกด้วยกัน  กลับบ้านก็ค่ำมืดดึกดื่นทุกวัน  ได้ให้เงินคุณแม่ไว้ใช้เดือนละ 3 บาท  เฉลี่ยแล้วก็ 10 สตางค์ต่อวันเงินที่ได้รับจากลูกชาย  คุณแม่ก็กระเหม็ดกระแหม่มาซื้ออาหารมาทำรับประทาน

            สมัยก่อนนั้น  ก๋วยเตี๋ยวชามละ 3 สตางค์ 10 สตางค์ก็สามารถจะซื้อก๋วยเตี๋ยวชามโต ๆ ได้ถึง 3 ชาม  แต่อย่างไรก็ตาม 3 สตางค์  ต่อมื้อสำหรับคุณแม่ก็ขัดสนเต็มที  ถ้าแบ่งไปซื้อหมากซื้อพลูบ้าง  ซื้ออาหารมาประกอบเองบ้าง 3 บาทที่ได้มีกี่วันหมด  เมื่อหมดท่านก็ทนอด ๆ อยาก ๆ ไปก็จะทำอย่างไรได้

            ต่อมาคุณหลวงแต่งงานมีภรรยามีบุตร  ก็พอดีเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง  แต่ตำแหน่งราชการของคุณหลวงก็โตขึ้น  แม้จะคืนราชทินนามไป  ผู้คนก็ยังเรียกว่า  “คุณหลวง” อยู่ดี

            ด้วยการเคยชินต่อสังคมนักเรียนนอก  การไปสโมสร  ไปเล่นกีฬา  เล่นบิลเลียด  ซึ่งเป็นที่นิยมมากในสมัยนั้นก็ย่อมทำให้คุณหลวงกลับบ้านดึก ๆ เช่นเดิม  ดึกเท่าดึก  ไม่ว่าฝนจะตกฟ้าจะร้องอย่างไร  ผู้ที่ถ่างตาคอยคุณหลวง  คอยเปิดประตูรับคุณหลวงไม่ใช่ใคร่ที่ไหน  แต่เป็นคุณแม่ผู้ชราของคุณหลวงนั่นเอง

            คำทักทายของคุณหลวงต่อคุณแม่ก็คือ  “แม่ทานข้าวหรือยัง “ และแล้วก็เดินขึ้นบ้านไป  พอขึ้นบ้านก็รับประทานอาหารที่เขาเตรียมไว้นิด ๆ หน่อย ๆ เพราะรับประทานมาจากข้างนอกบ้างแล้ว

            ตอนหลัง  ภรรยาคุณหลวงได้กลับไปอยู่กับมารดา  โดยไม่ได้หย่าร้างกัน  เพราะขาดความอบอุ่นในครอบครัว  แต่บุตรชายของคุณหลวงคงอยู่ที่บ้านคุณหลวง  โดยมีคุณย่าเป็นผู้ดูแลเลี้ยงดูฟูมฟักด้วยความทะนุถนอมรักใคร่

            พอคุณหลวงลงมารับประทานของว่างเสร็จแล้ว  จะเข้าไปดูลูกชายคนเดียวที่กำลังหลับ  พลางก็เอามือลูบศีรษะบุตรด้วยความรัก

            แต่ข้างล่างนั่นซิคุณหลวงไม่ทราบไม่เคยเห็นพอคนใช้ยกของว่างจากบนบ้านลงมาในครัว  คุณแม่ซึ่งหิวโหยจะเอาจานใบย่อม ๆ มาเขี่ย ๆ เศษอาหารที่เหลือจากลูกรับประทานแล้ว มาใส่ปากใส่ท้อง  พอบรรเทาอาการแสบท้องไปมื้อหนึ่ง ๆ ซึ่งแม่ครัวก็สงสารท่าน  คอยตักอาหารที่เหลือกินจากคุณหลวงแล้วส่งมาให้  ในวันที่ท่านไปหาเองไม่ได้  เช่น  ในเวลาป่วย  เป็นต้น

            การณ์ก็เป็นเช่นนี้อยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน

            แม้ในตอนเช้า  คุณแม่จะเจียดเงินเล็ก ๆ น้อย ๆ มาทำอาหารใส่บาตรเป็นประจำ  พร้อมกันก็คอยดูคุณหลวงลูกชาย  ที่จะออกจากบ้านไปทำงานด้วยความปลื้มปิติที่มีลูกชายทำงานมีตำแหน่งใหญ่โต

            คุณหลวงออกจากบ้านไปทำงานแล้ว  คุณแม่ก็จะเข้าไปในครัวตามเดิมพลางก็ดู ๆ เศษอาหารที่เหลือจากลูกชาย  สิ่งใดพอที่จะรับประทานได้ก็จะนำไปรับประทานโดยซดกับน้ำข้าวที่เขาเช็ดไว้

            ส่วนมื้อกลางวัน  ถ้าไม่มีอะไรก็จะไหว้วานเด็กไปซื้ออาหารและหมากพลูมารับประทาน  แต่ก็ไม่เคยเลยที่จะลืมไปดูแลหลานคนเดียว  ว่าหลานตื่นแล้ว  มีอะไรกินหรือยัง  ป่วยไข้เป็นอะไรหรือเปล่า  ซึ่งหลานก็ติดคุณย่าอย่างแยกไม่ได้  อะไร ๆ ก็ต้องคุณย่า…….คุณย่า……คุณย่า…….ทุกอย่าง

            วันหนึ่ง  หลานชายป่วยเป็นไข้ตั้งแต่เช้า  คุณหลวงเข้าไปดูแลลูกด้วยความห่วงใย  นึกในใจว่าลูกอายุขวบเศษจะทนเป็นไข้สูง ๆ อย่างนี้ได้หรือ?  ถ้าเป็นได้…….อยากจะรับมาเป็นไข้เสียเอง

            ด้วยความเป็นห่วง  คุณหลวงบอกคนที่บ้านว่า  วันนี้เที่ยงจะกลับมากินข้าวที่บ้าน  มาดูลูกด้วย  จะมาพร้อมกับหมอ

            คุณหลวงมาถึงบ้านเอาบ่ายโมงเศษ  ก็พบคุณแม่ประคับประคองหลานชายอยู่  ด้วยอารมณ์ไม่ค่อยจะดี  จึงดุคุณแม่ไปหลายคำว่า  “เอายาโบราณ ๆ มาให้หลานกิน  ดีไม่ดี  เดี๋ยวก็เลยตายเลย”

            ความเจตนาดี  ประกอบกับความสงสารเด็กที่ตัวร้อน  เพ้อกระวนกระวาย  จนทนไม่ได้  ยาที่เคยมีเคยใช้อยู่ยังพอมี  ก็ละลายให้หลานกิน  เด็กเมื่อถูกยาขม ๆ ก็อาเจียน  ร้องไห้  ก็พอดีคุณหลวงมาถึง  ก็เลยทำคุณบูชาโทษไป

            คุณหลวงเฝ้าดูลูกอยู่จนเย็น  ไม่ไปไหน  เพราะความเป็นห่วงลูก

            ด้วยความสงสารหลาน  ด้วยความเสียใจ  คุณแม่หลบไปนั่งซับน้ำตาอยู่คนเดียวในห้อง  อยากจะบอกลูกสักคำว่า  “ย่าน่ะรักหลานไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าลูกรักลูกของลูกหรอกนะ”

            และแล้วผ้าแถบผืนเก่าที่คาดอยู่  ก็เปียกชุ่มด้วยน้ำตาที่ซึมไหลอย่างไม่หยุดยั้งของคุณย่า….

            หมอกลับไปพร้อมกับคุณหลวงโดยจัดยาให้ไว้  ก็คุณย่าอีกน่ะแหละ  ที่คอยรับคำสั่งจากคุณหลวงว่าให้เอายาอย่างนี้ ๆ ละลายให้หลานรับประทานตามเวลาที่หมอสั่ง

            ด้วยความปลื้มใจที่จะได้อยู่ดูแลหลาน  ด้วยความดีใจว่าหมอมาตรวจรักษาแล้ว  หลานคงจะหายวันหายคืนทำให้ลืมความหิว

            คุณหลวงนั่งรับประทานอาหาร  มื้อกลางวัน  อยู่คนเดียวรับประทานแล้วก็หันมาถามแม่ว่า  “คุณแม่หิวข้าวไหม”  ……..ทานข้าวแล้วหรือยัง”

            ทั้ง ๆ ที่เป็นเวลาเลยเที่ยง  เลยบ่ายไปแล้ว  อาหารหรือข้าวสักเม็ดก็ยังไม่ตกถึงท้อง  แต่ด้วยความรักลูกเกรงใจลูก  กลัวว่าจะรับประทานอาหารไม่อิ่ม  คุณแม่ก็ตอบไปว่า  “ทานไปเถอะลูก   แม่ไม่หิวเลย  ทานไปเถอะ”

            คุณแม่ตอบอย่างปลื้มปิติ  ที่ลูกชายคนเดียวถามถึง  ซึ่งไม่เคยได้ยินคำถามนี้มาหลายปีแล้ว  แต่พอแม่ครัว  ยกอาหารที่เหลือทานแล้วลงมาข้างล่าง  คุณแม่ก็ค่อย ๆ เดินไปที่ครัว เจียด ๆ อาหารที่เหลือจากรับประทานของลูกมาใส่ปากใส่ท้องด้วยความหิวโหยแต่ก็ไม่ลืมบอกแม่ครัวว่า  “เย็นนี้พอเช็ดน้ำข้าวแล้ว  ขอให้เก็บไว้ให้ฉันหน่อยด้วยอย่างเคย”

            พอตกเย็น  อาการของลูกก็ค่อยยังชั่ว  ตัวเย็นลงไม่ร้องไห้หลับสบาย  โดยมีคุณย่านั่งปัดยุงอยู่ข้าง ๆ คุณหลวงก็ออกมาสั่งคนใช้ว่า  “จะไปข้างนอกแล้วกลับมารับประทานข้าวที่บ้านอย่างเคยแต่ว่าดึกหน่อย”

            คุณย่าได้รับน้ำข้าวจากแม่ครัวแล้วเก็บไว้  พลางก็ขึ้นไปเฝ้าหลานป้อนอาหารให้หลาน  พอหิวมากแสบท้อง  ก็ลงมาซดน้ำข้าวที่เก็บไว้พอรอง ๆ ท้องไว้ก่อน  แล้วก็กลับขึ้นไปเฝ้าหลานต่อ

            สองยามแล้วคุณหลวงถึงได้กลับบ้าน  แม่ครัวก็จัดอาหารวางไว้บนโต๊ะห้องอาหาร  ซึ่งคุณหลวงรีบเดินเข้าไปดูลูกด้วยความเป็นห่วง  ลูกหลับ  เห็นคุณย่านั่งอยู่ข้าง ๆ ก็สบายใจ  ถามแม่ว่า  “หลานรับประทานอาหารได้ไหม ?”

            คุณย่า  ก็ตอบว่า  “ได้ดี  อาการก็ดีมาก”

            แล้วคุณหลวงก็ลงไปห้องอาหารนั่งรับประทานอาหารที่จัดไว้แล้วก็ขึ้นนอน  คุณย่าก็ค่อย ๆ ย่องลงมา  เดินลงไปในครัวตามเดิม  รีบยกน้ำข้าวมากลั้วคอพร้อมกับเขี่ย ๆ เศษอาหารที่เหลืออยู่บ้างเล็ก ๆ น้อย ๆ มาใส่ปากพอประทังความหิวอย่างเคย……!

            หลายวันต่อมา  คุณแม่ของคุณหลวงก็ป่วยลง  เป็นลมบ่อย ๆ หน้ามืดไม่มีแรง   นอนซมอยู่ในห้องหลายวัน  จนพระวัดสระเกศที่มารับบาตรประจำออกปากถามคนบ้านข้างเคียง  ก็ทราบว่าคุณโยมป่วยไปเสียแล้ว  พระท่านสงสาร  ก็เดินเข้าไปในบ้าน  แล้วก็ไปเยี่ยมคุณโยม  เห็นสภาพของคุณโยมแล้วท่านก็ปลงเวทนา  เป็นถึงมารดาคุณหลวงแต่อยู่ในห้องคนใช้  มีชามน้ำข้าวอยู่ 1 ใบ  จานเล็ก ๆ ใส่เศษอาหารที่ยังไม่ได้รับประทานอยู่ 2 จาน  แล้วท่านก็เดินออกรับบาตรโปรดสัตว์ต่อไป

            บ้านคุณหลวงอยู่ในละแวกบ้านหมู่ญาติ  ญาติคุณหลวงหลายคนที่อยู่ถัดๆ ก็ออกมาใส่บาตรทุกเช้าเหมือนกัน  พระท่านจึงเล่าให้คุณโยมที่มาใส่บาตรฟังว่า  “คุณโยมมารดาคุณหลวงป่วยไปหลายวันแล้ว  อาตมาเข้าไปเยี่ยมเห็นทรุดโทรมเต็มที”

            ด้วยคำพูดเพียงเเค่นี้เอง  ทำให้ญาติของคุณโยมเป็นห่วง

            คนแรกที่มาเยี่ยมมีศักดิ์เป็นน้องห่าง ๆ ของคุณหลวง  ชื่อเบ็ญจรงค์พอทราบเรื่อง  คุณเบ็ญจรงค์ก็รีบเข้าไปหาคุณป้า  ก็แลเห็นสภาพอันน่าหดหู่ใจก็รีบกลับไปเอาอาหารจากที่บ้านมาให้รับประทาน  แล้วก็เล่าให้คุณหลวงฟังว่า  “คุณป้าไม่สบายมาก  น่าจะพาหมอมาตรวจ  หรือพาไปโรงพยาบาล”

            คุณหลวงก็ตอบว่า  “คุณแม่เป็นอย่างนี้บ่อย ๆ ก็โรคคนแก่นั่นแหละ

            สุดท้าย  ญาติพี่น้องก็จัดการหาหมอมาตรวจให้ที่บ้าน  ผลการตรวจปรากฎว่า  ป่วยด้วยโรคขาดอาหาร

            พอคุณหลวงทราบเรื่องเข้าก็โวยวายว่า  “คุณแม่ตระหนี่ถี่เหนียวเองไม่ยอมซื้ออาหารกิน  ซื้อแต่หมากพลู  แล้วก็ใส่บาตร  เงินทองก็ให้ไว้  ตกลงความผิดก็ตกอยู่กับคุณแม่อีก  ที่ไม่ยอมซื้ออาหารมารับประทาน  แต่คุณหลวงหาได้ทราบไม่ว่า  เงินเดือนละ 3 บาทที่ให้แม่นั้น  มันอยู่ได้ไม่ถึง 10 วัน  นอกนั้นก็เป็นวันอด  แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังหาอาหารมาใส่บาตรถวายพระทุกวัน  ไม่ได้เว้น

            ต่อมาหลานสาวเวลามาเยี่ยมก็นำอาหารติดไม้ติดมือมาให้คุณป้ารับประทานทุกครั้งไป  อาการก็ค่อย ๆ กระเตื้องขึ้น  ตามประสาคนสูงอายุ

            วันดีคืนดี  คุณหลวงก็จะมาโผล่หน้าถามว่า  “คุณแม่เป็นยังไงบ้างทานข้าวแล้วหรือยัง ?”

            คำตอบก็คือ  “สบายดีลูก  อย่าเป็นห่วงแม่เลย  แม่ไม่หิวหรอก”

            แต่แล้ว  คืนนั้นก็ต้องคอยอาหารเหลือจากลูกมาแกล้มกับน้ำข้าว  อย่างที่เคยประพฤติ  ก็ด้วยความรักลูก  ห่วงลูกกลัวลูกจะไม่สบายใจ  กลัวลูกจะรับประทานอาหารไม่อิ่ม  กลัวสิ้นเปลืองเพราะลูกจะต้องใช้จ่ายมากขึ้น

            พอสบายได้ไม่กี่วัน  โรคขาดสารอาหารก็มาเยือนอีก  ทีนี้เป็นลมอาเจียนเพราะท้องว่าง  อาหารที่ได้ก็คือ  น้ำข้าวกับเกลือ  และเศษ ๆ อาหารที่เหลือจากลูกตามเคย  ซึ่งไม่เพียงพอกับร่างกายแต่ถึงกระนั้นคุณแม่ก็ทน  ทน….และทนเพื่อดูความเจริญรุ่งเรืองของบุตรชายคนเดียวของท่านต่อไปด้วยความอิ่มใจ

            วันหนึ่ง  ฝนตกตั้งแต่เช้า  พรำ ๆ อยู่จนเย็นก็ไม่หยุดน้ำก็นองไปทั่วในบริเวณบ้าน  คุณหลวงได้ยินอะไรแปลก ๆ ที่ซอกประตูบ้าน  เสียงเหมือนประตูบ้านถูกขูดข่วน  คุณหลวงจึงออกมาจากห้อง  มาเปิดไฟดู  ก็พบแม่แมวสีสวาทที่เลี้ยงไว้  กำลังคาบลูกมัน  ตัวเล็ก ๆ 4 ตัวหนีน้ำขึ้นมา  วางไว้ที่ซอกประตูทีละตัว ๆ คุณหลวงจึงจ้องมองดูด้วยความสนใจแม่แมวค่อย ๆ เลียน้ำที่เปียกตัวลูก  เปียกขนลูกอยู่  ทีละตัว ๆ แล้วเอาอกแม่ให้ลูกแมวได้อาศัยไออุ่น  พลางก็ขดตัวให้ลูกดูดนม

            “โอ้! สัตว์เดียรัจฉานยังรักลูกห่วงลูกถึงเพียงนี้”  คุณหลวงรีบเดินขึ้นบนบ้าน  ไปดูลูกชายที่หลับอยู่ด้วยความรักและเมตตา

            คืนนั้น  คุณหลวงไม่ได้ไปไหนเพราะฝนยังตกพรำ ๆ อยู่  จึงรับประทานอาหารเย็นแต่หัวค่ำ  แล้วขึ้นนอนโดยนอนห้องเดียวกับบุตรชายในใจก็คิดว่า  “ลูกแมว 4 ตัวนี่ ถ้าไม่ได้แม่แมวช่วย  น้ำคงท่วมตาย  หรือเปียกฝนจนหนาวตายหมด  แม่แมวซึ่งเป็นสัตว์ยังรักลูกถึงเพียงนี้”

            เมื่อคิดได้ดังนี้  ก็นึกเป็นห่วงลูก  ลุกขึ้นเอาผ้าห่มให้ลูกเอามือลูบหัวลูกด้วยความรัก  และเมตตาสงสาร  พลางตาก็จ้องดูลูกที่ขาดแม่

            คุณหลวงจ้องอยู่นาน…….นานทีเดียวขณะนั้นเองคุณหลวงก็คิดในใจว่า

            “เมื่อตัวเรายังเล็ก ๆ แม่เราคงห่วงเรา  ทะนุถนอมเรา  รักใคร่เมตตาเรามากเหมือนกับที่เรารักและเวทนาลูกเรา  หรืออาจจะมากกว่าก็ได้  เพราะแม่มีลูกคนเดียวคือเรา  คอยป้อนข้าวให้เราเมื่อเราหิว  กรอกยาให้กินเมื่อเราเจ็บไข้  เช็ดน้ำตาเราเมื่อเราร้องไห้เอายาทาแผลให้เรา  เมื่อเราหกล้มแขนขาถลอก  เมื่อพ่อตายแล้ว  ยังอุตส่าห์เก็บหอมรอมริบ  มีอะไร ๆ ก็เอาออกขาย  เอาเงินมาส่งให้เราได้เรียนหนังสือจนจบ  ทำการทำงาน  ได้ดิบได้ดีถึงเพียงนี้  ขณะนี้แม่อยู่กับเรา  เราไม่ได้ดูแลท่านเลย  ป่านนี้การป่วยของคุณแม่เป็นอย่างไรบ้าง?  โรคขาดอาหารที่หมอว่าน่ะ  คุณแม่จะเป็นลมอีกหรือเปล่า  รับประทานอาหารแล้วหรือยัง  มีอะไรรับประทาน

            คุณหลวงนอนคิดอยู่บนเก้าอี้พักผ่อน  และแล้วก็รีบลุกขึ้นเดินมาดูมารดาที่ห้องนอน ……ภาพที่คุณหลวงพบก็คือ  คุณแม่เหมือนคนแก่หง่อม  ดูเหมือนไม่ใช่อายุ 70 เศษ  ผอมมากนั่งพิงฝาห้อง  มือที่สั่นเทิ้มอยู่นั้นกำลังยกถ้วยน้ำข้าวซด  เบื้องหน้ามีจานใส่อาหารชิ้นเล็ก ๆ อยู่ 2 จาน

            คุณหลวงเดินเข้าหามารดาในห้อง  พลางถามว่า “คุณแม่ทานอะไร?”

            คุณแม่ตกใจ  ไม่นึกว่าลูกชายสุดที่รักจะเดินมาหา  ก็ไม่ทันได้ตอบในขณะเดียวกัน  คุณหลวงก็ยกจานอาหารขึ้นมาดู  ก็พบว่าเป็นอาหารที่เหลือจากตนรับประทานไว้  และในมือก็มีถ้วยเล็ก ๆ คือถ้วยน้ำข้าวที่คุณแม่ซดอยู่  คุณหลวงจึงถามว่า

            “ทำไมคุณแม่ไม่ทานอาหารดี ๆ นี่มันของเหลือข้างบนบ้าน”

            คุณแม่ก็ตอบว่า  “อย่าห่วงเลยลูกแม่ไม่หิวหรอก นิด ๆ หน่อย ๆ ก็พออิ่มแล้ว”

            คุณหลวงมองไปรอบ ๆ ห้องมองทีหลับที่นอน  เครื่องใช้ไม้สอยของคุณแม่  ดูแล้วไม่ต่างอะไรกับคนอนาถาไร้ที่พึ่งต้องขอทานเขาอยู่  ขอทานเขากิน

            คุณหลวงรู้สึกเสียใจมาก  เศร้าใจอย่างที่สุด  จึงบอกกับมารดาว่า  “คุณแม่อย่าเพิ่งทานอะไรนะ  เดี๋ยวจะไปหาอาหารมาให้”

            คุณแม่ก็ร้องบอกว่า  “อย่าเลยลูกแม่ไม่หิวหรอก  แค่นี้ก็พอแล้ว”

            พอพูดเสร็จ  ด้วยความเพลีย  ก็หมดแรงล้มตัวลงนอน  น้ำข้าวที่ถือไว้ก็หก  คุณหลวงรีบเรียกคนใช้ให้มาเช็ดถูทำความสะอาดให้ทันที  แล้วรีบผลุนผลันออกไปจากห้องคุณแม่  เดินไปยังเรือนใหญ่อย่างรวดเร็ว  เปลี่ยนเครื่องแต่งกาย  สวมเสื้อใหม่  นุ่งกางเกงแพร  (สมัยนั้นนุ่งกางเกงแพรกันเป็นปกติในการแต่งกายลำลอง  เช่น  สวมเสื้อกุยเฮง  นุ่งกางเกงแพรขึ้นรถรางไปไหน ๆ ก็สุภาพแล้ว)  พอแต่งตัวเสร็จก็กางร่มไปยังตลาดใกล้ ๆ บ้าน คือแถว ๆ นางเลิ้ง  พร้อมกันก็ถือหม้อย่อม ๆ ไปด้วย 1 ใบ พร้อมกันก็ได้ยินเสียงแม่ส่งเสียงอันแหบแห้งตามมาด้วยว่า “อย่าไป….อย่าลำบากเลยลูก  แม่ไม่หิวหรอก  แล้วฝนฟ้าก็ตกอย่างนี้”

            คุณหลวงไม่ฟังต่อไปอีก  รีบเดินอย่างเร็ว  แบบครึ่งเดินครึ่งวิ่งไปยังตลาดนางเลิ้งทันที ทั้ง ๆ  ที่ฝนก็ตกพรำ ๆ อย่างนั้น

            คุณหลวง  รีบซื้อโจ๊กไก่ใส่ไข่มา 1 ชาม  ใส่หม้อถือ  แล้วรีบเดินจ้ำกลับบ้านทันที

            “ป่านนี้  คุณแม่คงรอคอยอาหารที่เรากำลังไปซื้อมาให้  คุณแม่คงหายหิว  หายเป็นลม  ตั้งแต่นี้ต่อไป  เราจะทะนุบำรุงแม่เราไม่ให้ลำบาก  ไม่อดอยากอย่างนี้อีก ตัวเราเองมันไม่ดี  ไม่นึกถึงแม่ที่มีกันอยู่ 2 คนแม่ลูกเท่านั้น”

            คุณหลวงรำพึงรำพันในใจนึกปลื้มใจที่จะได้ฉลองพระคุณแม่ในครั้งนี้  และตั้งแต่นี้ต่อไปคุณแม่จะไม่ลำบาก  ไม่ป่วยไข้อีกแล้ว  ถึงอย่างไร ๆ เราก็จะไม่ทอดทิ้งแม่อีกจนกว่าจะตายจากกันไป

            ตอนนี้คุณหลวงลืมลูกชายที่หลับอยู่ที่บ้านสนิท  จิตพะวงคิดแต่จะเอาอาหารมาให้คุณแม่ซึ่งเป็นครั้งแรกในชีวิต  ที่ได้กระทำอย่างนี้

            แต่….แต่……คุณหลวงไม่มีโอกาสได้กระทำกตเวทีต่อคุณแม่เสียแล้ว  เพราะเมื่อเดินจ้ำ ๆ มาถึงสี่แยกนางเลิ้งคุณหลวงก็รีบจ้ำข้ามถนนทันทีเพื่อที่จะไปบ้าน  โดยไม่สังเกตเห็นรถบรรทุกของคันหนึ่งที่กำลังวิ่งมา

            ในสมัยโน้น  รถยนต์ไม่มากเหมือนเดี๋ยวนี้  ต่างกันสักร้อยเท่า  นาน ๆ จะมีโผล่มาสักคัน  คนส่วนมากก็ไม่ค่อยจะหลบหลีกรถ  ระวังรถ  คุณหลวงก็อยู่ในประเภทนี้  โดยคุณหลวงรีบวิ่งผ่าสายฝนข้ามฟากไปยังอีกฟากหนึ่ง  รถบรรทุกคันนั้นสุดจะห้ามล้อหรือหยุดทัน  ก็ชนร่างของคุณหลวงกลิ้งไปแถมยังลูกล้อทับศีรษะเสียแบนอีกด้วย  คุณหลวงสิ้นใจตรงนั้น  แต่หม้อโจ๊กยังกำแน่น  ส่วนโจ๊กนั้นหกกระจายหมดแล้ว

            เป็นอันว่า  คุณหลวงหมดบุญที่จะกระทำการกตัญญูกตเวทีแก่มารดาผู้บังเกิดเกล้า  หมดโอกาสเสียแล้ว  แม้จะเป็นครั้งแรกและครั้งเดียวในชีวิตก็ตาม

            ข่าวมรณกรรมของคุณหลวงแพร่กระจายไปในหมู่ญาติอย่างรวดเร็ว  แต่ข่าวพาดหนังสือพิมพ์  เกรียวกราวนั้นดูเหมือนจะมีเพียงฉบับเดียว  เพราะเมื่อร่วม ๆ 60 ปีที่แล้วมานั้น  ไม่มีหนังสือพิมพ์หลาย ๆ ฉบับเหมือนปัจจุบันนี้

            ขอย้อนกลับมาหาทางคุณแม่  ซึ่งก็นอนคอยรอการกลับมาของคุณหลวงเท่าไหร่ ๆ ก็ยังไม่กลับ  ก็เลยม่อยหลับผล็อยไปเพราะความเพลีย

            รุ่งเช้า  พอตื่นขึ้นมาคุณแม่ก็คอยดูลูกชายว่าจะออกจากบ้านหรือยัง  รับประทานอาหารแล้วหรือยัง  ก็เห็นเงียบกันทั้งบ้าน เงียบสนิทถามใครก็บอกว่าไม่ทราบสงสัยจะออกไปแต่เช้ามืด  ต่างคนก็ช่วยกันปิดข่าว 

หลังจากคุณแม่ซดน้ำข้าวรองท้องแล้วก็ค่อยย่องขึ้นไปดูคุณหลวง  เพราะคิดว่าอาจจะป่วยไม่ได้ไปทำงานหรือออกไปทำงานแล้วจริงๆ    เมื่อไม่พบลูกชายก็เดินไปดูหลานชายซึ่งเพิ่งตื่นนอน  พอกลับลงมาก็เห็นทุกคนในบ้านแต่งตัวสีดำไว้ทุกข์กันหมด  ก็แปลกใจ  จึงถามด้วยความสงสัยว่า”ไว้ทุกข์ให้ใครกันทุกๆ  คน”

  คนในบ้านก็เลยตอบว่า”ไว้ทุกข์ให้คุณหลวงเจ้าค่ะ  คุณหลวงถูกรถยนต์ชนตายเมื่อคืนนี้  ตอนกลับจากซื้อโจ๊กมาให้คุณท่านเจ้าค่ะ” 

โถ่เอ๋ย! วรณ์ลูกแม่ เป็นคำเดียวที่ออกมาจากใจและปากของคุณแม่  และแล้วร่างของคุณแม่ก็ค่อยๆ ทรุดลงโดยมีคนในบ้านช่วยรับตัวประคองไว้  ผ้าแถบผืนนั้นชุ่มไปด้วยน้ำตาของท่านอีกครั้ง  เมื่อท่านนึกถึงการจากไปอย่างรวดเร็วของคุณหลวงลูกชายของท่าน  เขาจากไปเพราะเขาทำกรรมดีไปหาซื้อของให้แม่กิน  คนใช้ก็มีไม่ไหว้วาน  กลัวจะไม่ถูกใจ  ลูกจะทำบุญกับแม่  แต่ลูกบุญน้อยเอื้อมมือไม่ถึงบุญนั้น 

คุณแม่คิดถึงหลานคนเดียวของท่านเราก็แก่มากแล้ว  ฐานะก็ลำบาก  ไม่มีเรี่ยวแรงเหมือนแต่ก่อน  ใครจะเป็นผู้แลเลี้ยงดูส่งเสียให้เล่าเรียนดูแล  สารทุกข์สุขดิบของหลาน  นับตั้งแต่นั้นมาแม้ญาติแม้หลานจะมาดูท่านบ่อยครั้งก็ตาม  ท่านก็ทรุดลงๆ แล้วถึงแก่กรรมหลังจากลูกชายท่านตายไป

   ณ ที่แห่งนั้น  ที่อันน่าจะสุขารมย์  แต่เต็มไปด้วยจิตวิญญาณมากมาย  เหลือคณาที่มารวมกันรับวิบากของกรรมที่ตนประกอบไว้  มีวิญญาณคุณหลวงในรูปร่างผอมสูงส่ง  เสียงร้องโหยหวนอยู่  เมื่อเล่าเรื่องของตนจบสารภาพสาเหตุที่ต้องมาตกอยู่ที่นี่ในสภาพแห่งนี้ต่อวิญญาณที่รู้จักกันในโลกมนุษย์  เป็นคำสารภาพที่ออกมาทั้งน้ำตาในความรู้สึก

  จิตวิญญาณทั้งหลายต่างฟังนิ่งด้วยความสงบ  บางจิตวิญญาณก็ระลึกถึงอกุศลกรรมที่ทำไว้แต่ปางก่อน  ที่ปล้นเขามา  ฆ่าเขามา  ผิดศีลธรรมในทางเพศ  เมาสุราติดยาเสพติด  ติดจนเสียความระลึกได้  ความรู้ตัวและกระทำในสิ่งชั่วสิ่งร้ายลงไปชั่วขณะหนึ่งที่เงียบสงัดอยู่นั้น  จิตวิญญาณทั้งหลายก็ได้แลเห็นจิตวิญญาณอีกดวงเคลื่อนเข้ามา  และเคลื่อนไหวมาสูงเท่าในระดับที่สอง  พวกเขาชุมนุมกันอยู่ 

จิตวิญญาณนี้ต่างก็เห็นว่าเป็นดวงจิตของสุภาพสตรีที่มีใบหน้าอิ่มเอิบ  ร่างกายสวยงามอยู่ในอาภรณ์ที่สวยงามมาก  เคลื่อนที่เข้ามาใกล้ๆ แต่เท้าทั้งสองพาจิตวิญญาณดวงนี้  เคลื่อนมานั้นหาได้ติดดินอย่างพวกเราไม่  เมื่อจิตวิญญาณดวงนี้เคลื่อนใกล้เข้ามา  จิตวิญญาณคุณหลวงเห็นเข้าก็จำได้  จึงตะโกนเสียเต็มเสียงว่า “คุณแม่  คุณแม่” 

            จิตวิญญาณดวงที่เคลื่อนที่มาได้หันมามองแล้วพูดว่า  “โถ! วรณ์  เจ้าอยู่ที่นี่หรือลูก……..ทำไมรูปร่างเจ้าถึงได้เป็นอย่างนี้?”                                   

            วิญญาณของคุณหลวงจำได้  ก็รีบวิ่งเข้าไปหาจิตวิญญาณของคุณแม่  วิ่งเข้าไป ๆ  แต่วิ่งเข้าไปเท่าไหร่ก็ยิ่งห่างออกไปเท่านั้น  ยิ่งวิ่งหนักขึ้นอีกก็เหมือนวิ่งซอยเท้าอยู่กับที่หรือวิ่งถอยหลังห่างออกไป……ห่างออกไป  จิตวิญญาณของคุณแม่ยื่นอาหาร  โยนอาหารมาให้….ก็รับไม่ได้  รับไม่ถึง  กลิ่นอาหารอันหอมหวลนั้น  ยิ่งชวนให้วิ่งเข้าหาอีกอาหารที่ตกลงมาก็กลายเป็นเศษอาหารอันบูดเน่า

            จิตวิญญาณของคุณหลวงตะโกนด้วยเสียงดังว่า  “คุณแม่  ผมหิวอาหารที่คุณแม่ถืออยู่  แบ่งให้ผมอีก”

            เมื่อคุณแม่ยื่นอาหารมาให้  ก็หยิบไม่ถึง  ครั้นพอหยิบถึง  ก็กลายเป็นของที่กินไม่ได้  จิตวิญญาณของคุณแม่  จึงบอกกับร่างเปรตในจิตวิญญาณของคุณหลวงว่า  “อย่าวิ่งมาเลยลูกไม่มีวันที่จะถึงแม่ได้  แม่ทำบุญทำกุศลไว้ตั้งแต่เล็กจนตาย……แม่จึงได้อุดมสมบูรณ์ในภพนี้  และภพที่จะไปต่อไปต่อในชั่วขณะ  ที่มานี้เพราะเป็นห่วงลูก  คิดถึงลูก  ลูกไม่ได้ทำบุญให้กับพระอรหันต์ของลูกเลย  วิบากอันนี้จึงได้ติดตามมา  เจ้าทำบุญอื่นไว้ก็มาก  เมื่ออยู่มนุษยโลกเจ้าจะได้รับผลบุญนั้นต่อไปภายหลัง

            พระอรหันต์ที่ว่านี้  ก็คือ  พ่อแม่ของลูก  ซึ่งพร้อมที่จะให้อภัยเสมอ  แต่กรรม  และวิบากนั้นไม่เคยยกเว้นให้ใครเลย  ไม่มีใครจะมาขอโทษ  หรือยกโทษให้  และไม่มีใครที่จะมาแบ่งบุญหรือความดีที่ทำไว้นั้นไปได้เลยใครทำสิ่งใดไว้ ก็จะต้องได้รับสิ่งนั้นตอบแทน

            ลูกจะอยู่ในภพนี้ชั่วขณะ  ทนทุกข์ทรมานอย่างนี้ไปจนหมดเวรหมดกรรมที่ลูกขาดกตัญญูกตเวที  วิบากนี้สิ้นสุดเมื่อไร  เมื่อนั้นลูกจะไปอยู่อีกภพหนึ่ง  จะได้เสวยสุขในผลบุญที่เคยกระทำไว้เจ้าเคยทำบุญ  ในพระศาสนา  เมื่อรับราชการอยู่ในโลกมนุษย์  เคยทำบุญช่วยเหลือสัตว์ที่ทุกข์ทรมาน  ปล่อยนกปล่อยปลาไว้ก็หลายหน  กุศลวิบากนี้จะตามสนองลูกต่อไปเมื่อสิ้นภพวิบากกรรมนี้แล้ว

            แม่จะต้องไปตามกรรมของแม่แล้ว  แม่ทำบุญทุกวันใส่บาตรทุกวัน  อดมื้อกินมื้อแต่ไม่ยอมเว้นที่จะใส่บาตร  ไม่ยอมเว้นที่จะทำบุญทำกุศลที่มาหาลูกนี่เพราะก่อนที่แม่จะละสังขารในโลกมนุษย์  แม่มีจิตผูกพันเป็นห่วงลูกอยู่  กุศลกรรมจึงนำพามาให้พบลูกตามความปรารถนา  และเมื่อพบแล้วแม่ก็จะต้องจากไป  ไปรับกุศลกรรมที่ทำไว้  ขณะนี้วิบากมาคอยรับตัวแม่ไปตามกรรมที่กระทำไว้แล้ว  ขอให้ลูกพ้นเวรพ้นวิบากไปเร็ว ๆ และไปรับกุศลกรรมในภพอันดีงามต่อไป”

            จิตวิญญาณ  ของคุณหลวงนั่งพนมมือฟังคำพูดของแม่  จนเสียงค่อย ๆ จางหายไป…….หายไป  ในที่สุดเมื่อแหงนหน้าดูอีกทีก็เห็นจิตวิญญาณของคุณแม่  ซึ่งมีร่างกายอันสง่างดงามดวงหน้าอิ่มเอิบ  ค่อย ๆ เคลื่อนจากไปในที่สุด